- "Πῶς χάθηκε τὸ 95% τῆς περιουσίας τῆς Ἐκκλησίας"

τοῦ μητροπολίτου Μαντινείας κ. Ἀλεξάνδρου
Α΄
Ἐπειδὴ θέμα τῆς ἐπικαιρότητας ἀλλὰ καὶ τῆς μόδας στὶς μέρες μας εἶναι «ἡ Ἐκκλησιαστικὴ περιουσία» καὶ γίνονται συζητήσεις συνεχῶς ἀπὸ ἁρμόδιους καὶ ἀναρμόδιους, ἀπὸ ἐνημερωμένους καὶ ἀνημέρωτους, ἀπὸ καλοπροαίρετους καὶ κακοπροαίρετους, καὶ ὁ καθένας ἔχει λόγο καὶ ἄποψι κατὰ τὸ δοκοῦν καὶ εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε, γι᾽ αὐτὸ θὰ προσπαθήσωμε στὴ συνέχεια νὰ καταχωρήσωμε τὰ πράγματα ὅπως ἀληθῶς ἔχουν, ὥστε ὁ κάθε ἀναγνώστης νὰ γνωρίση τὰ πράγματα καὶ νὰ σχηματίση τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τοῦ θέματος ὥστε νὰ βγάλη τὰ συμπεράσματά του «χωρὶς φόβο καὶ πάθος».

Τὸ θέμα τοῦτο ἔχει τὴ μακρὰ καὶ ἔμπονη ἱστορία του, ξεκινάει ἀπὸ τὸ «γλωσσόκομον» τοῦ Εὐαγγελίου ποὺ κρατοῦσε ὁ Ἰούδας καὶ ἐκάλυπτε τὶς ἀνάγκες διαβιώσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν μαθητῶν του, ἀλλὰ καὶ τοὺς διευκόλυνε νὰ ἐξασκοῦν τὸ φιλανθρωπικό τους ἔργο στοὺς ἀναξιοπαθοῦντες ἀνθρώπους τῆς ἐποχῆς τους.

Τὸ παράδειγμα τοῦ Κυρίου καὶ τῶν μαθητῶν Του ἀκολούθησε στὴ συνέχεια ἡ πρώτη Ἐκκλησία, ποὺ ἀπὸ τὶς προσφορὲς τῶν Πιστῶν δημιούργησε ἕνα ταμεῖο ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἀσκοῦσε τὴν φιλανθρωπία καὶ τὴν ἀγαθοεργία Της.

Μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου ἡ Ἐκκλησία ἐπεκτείνετο καὶ οἱ Πιστοὶ ἐπολλαπλασιάζοντο, ἀλλὰ ταυτόχρονα ἐμεγάλωναν καὶ οἱ ἀνάγκες τῶν Πιστῶν, τὶς ὁποῖες ἡ Ἐκκλησία ἐκαλεῖτο νὰ καλύψη.


Βέβαια ἡ Ἐκκλησία ὡς θεῖος ὀργανισμὸς δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ τὰ ὑλικὰ μέσα, ἀλλὰ στοχεύει μόνο στὰ πνευματικὰ καὶ κυρίως στὸν ἁγιασμὸ τῶν ἀνθρώπων, ἀφοῦ αὐτὸ εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, «τοῦτο γάρ ἐστι θέλημα Θεοῦ, ὁ ἁγιασμὸς ἡμῶν», ὅμως εἶναι καὶ ἀνθρώπινος ὀργανισμὸς καὶ σὰν τέτοιος χρειάζεται καὶ τὰ ὑλικὰ μέσα γιὰ νὰ πραγματοποιῆ τοὺς σκοπούς Της μέσα στὴν κοινωνίαν τῶν ἀνθρώπων.

Γι᾽ αὐτὸ βλέπομε ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ παράλληλα μὲ τὴν πνευματικὴν οἰκοδομὴν νὰ ἀναπτύσσεται καὶ ἕνας οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς τῆς Ἐκκλησίας· καὶ γίνεται φανερὸν ὅτι ὅσο ὀργανώνεται καὶ ἀναπτύσσεται ἡ Ἐκκλησία, τόσον ἀναγκαῖος ἐμφανίζεται ὁ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς αὐτῆς, γιὰ νὰ καλύψη τὶς ἀνάγκες τῶν ἐργατῶν Της καὶ τῶν Πιστῶν.

Οἱ Πιστοὶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ εἶχαν συνείδησι αὐτῆς τῆς ἀνάγκης καὶ γι᾽ αὐτὸ προσέφεραν χρήματα, κτήματα καὶ οἰκοδομήματα καὶ ἄλλα ὑλικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα οἱ ὑπεύθυνοι τῆς Ἐκκλησίας, πάντοτε ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τοῦ Ἐπισκόπου, τὰ συνεκέντρωναν, τὰ ἀξιοποιοῦσαν καὶ τὰ χρησιμοποιοῦσαν στὶς ἀνάγκες Της, στὸ Λαό, καὶ ἔτσι ἡ Ἐκκλησία ἀπέκτησε ἕναν οἰκονομικὸ Ὀργανισμὸ μὲ πόρους ἀπὸ τακτικὲς εἴτε ἔκτακτες εἰσφορὲς τῶν Πιστῶν Της, ποὺ φέρει μέχρι σήμερα τὸ ὄνομα Ἐκκλησιαστικὴ περιουσία.

Στοὺς τρεῖς πρώτους αἰῶνες, ποὺ ἡ Ἐκκλησία εὑρίσκεται ἐν διωγμῷ, ἰδιοκτῆτες καὶ διαχειριστὲς τῆς περιουσίας αὐτῆς εἶναι οἱ κατὰ τόπους Χριστιανικὲς Κοινότητες· ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου καὶ ἔπειτα, ποὺ ἡ Ἐκκλησία εἶναι ἐλευθέρα, ὀργανώνεται σὲ ἐνορίες, σὲ ἐπισκοπὲς καὶ Μητροπόλεις, καὶ καθορίζονται τὰ πέντε τότε Πατριαρχεῖα καὶ ταυτόχρονα ἐμφανίζεται καὶ ὁ ὀργανωμένος Μοναχισμὸς μὲ τὶς Λαῦρες καὶ τὰ ἄλλα Μοναστήρια, ἡ Ἐκκλησιαστικὴ περιουσία διαχωρίζεται σὲ ἐνοριακὴ Ἐκκλησιαστικὴ Περιουσία, τῆς ὁποίας ἰδιοκτήτης καὶ διαχειριστὴς εἶναι ἡ Ἐνορία, καὶ σὲ Μοναστηριακὴ Ἐκκλησιαστικὴ Περιουσία, τῆς ὁποίας ἰδιοκτήτης καὶ διαχειριστὴς εἶναι ἡ Ἱερὰ Μονὴ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ἐπισκόπου πάντοτε.

Ἡ κατάστασι αὐτὴ διετηρήθη καθ᾽ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας, ἀκόμη δὲ καὶ κατὰ τὴν περίοδον τῆς Τουρκοκρατίας· μάλιστα δὲ κατὰ τὴν Βυζαντινὴν περίοδον ἡ Μοναστηριακὴ κυρίως περιουσία αὐξήθηκε σημαντικὰ ἀπὸ ἀφιερώσεις τῶν Πιστῶν καὶ κυρίως τῶν αὐτοκρατόρων στὰ Μοναστήρια, διὰ ἀγορῶν ὑπὸ τῶν Πατέρων τῶν Μοναστηριῶν· σώζονται τὰ αὐτοκρατορικὰ χρυσόβουλα τῶν δωρεῶν αὐτῶν καὶ τὰ ἀφιερωτικὰ ἔγγραφα τῶν Πιστῶν κυρίως κατὰ τὴν Τουρκοκρατίαν στὰ Μοναστήρια.

Ἡ Ἐκκλησία τὴν περιουσία Της δὲν τὴν κρατοῦσε γιὰ τὸν ἑαυτό της ἀλλὰ τὴν χρησιμοποιοῦσε γιὰ τὸ Λαό της. Τάιζε πεινασμένους, πότιζε διψασμένους, ἔντυνε γυμνούς, περιέθαλπε ἀρρώστους, φρόντιζε πτωχούς, προστάτευε ὀρφανούς, στήριζε γερόντους, μόρφωνε ἀπόρους, ἀποφυλάκιζε φυλακισμένους, ξεχρέωνε χρεωμένους, ἐλευθέρωνε αἰχμαλώτους, δημιουργοῦσε σχολεῖα, νοσοκομεῖα καὶ πλῆθος εὐαγῶν ἱδρυμάτων. Στάθηκε κοντὰ στὸ σκλαβωμένο Γένος, ποὺ τὸ ἀγκάλιασε καὶ τὸ περιέσωσε ἀπὸ τὸν κίνδυνο τοῦ ἀφανισμοῦ. Ἔγινε ἡ κιβωτὸς τῆς σωτηρίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Γένους.

Στὸν ἀγώνα δὲ τοῦ Γένους γιὰ τὴν ἐλευθερία του ἡ Ἐκκλησία ἀνέλαβε τὴν πρωτοπορία τοῦ ἀγώνα γιὰ τὴν ἀνεξαρτησία τῆς Ἑλλάδος, καὶ σὲ κάθε βῆμα τοῦ ἀγώνα μπροστάρης εἶναι εἴτε ἕνας καλόγερος ὅπως ὁ Σαμουὴλ στὸ Σούλι, εἴτε Διᾶκος ὅπως ὁ Ἀθανάσιος Διᾶκος στὴν Ἀλαμάνα, εἴτε ἕνας Ἀρχιμανδρίτης σὰν τὸν Παπαφλέσσα στὸ Μανιάκι, εἴτε ἕνας Δεσπότης σὰν τὸν Παλαιῶν Πατρῶν Γερμανὸ στὴν Ἁγία Λαύρα, εἴτε ὁ ἴδιος ὁ Οἰκουμενικὸς Γρηγόριος ὁ Ε΄ κρεμασμένος στὴν ἐξώθυρα τοῦ Πατριαρχείου στὴν Κωνσταντινούπολι.

Καὶ τὰ Μοναστήρια δὲν ὑστέρησαν, ἀλλὰ ἔτρεξαν οἱ Καλόγεροι κοντὰ στοὺς ἀγωνιστὲς καὶ μὲ τὸ Σταυρὸ καὶ τὸ Καριοφύλλι ἔδωσαν τὸν ἑαυτό τους γιὰ τὴν Πίστι καὶ τὸ Γένος.

Ἔγιναν τὰ Μοναστήρια οἱ τροφοδότες τῶν ἀγωνιστῶν, τὰ νοσοκομεῖα τῶν λαβωμένων κλεφτῶν, ἔδωσαν βοήθεια στὸν ἀγώνα· τὰ κοπάδια τους γιὰ τὴ διατροφὴ τῶν ἀγωνιστῶν καὶ χρήματα γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ ἀγώνα, ἀκόμη καὶ τὰ ἱερὰ σκεύη προσέφεραν γιὰ νὰ καλυφθοῦν τὰ ἔξοδα τοῦ ἀγώνα. Παραθέτουμε μία ἀπόδειξι τῆς Πελοποννησιακῆς Γερουσίας, ποὺ βεβαιώνει τὴν προσφορὰ τοῦ Μοναστηριοῦ τῆς Παναγίας τῆς Ἔλωνας Κυνουρίας καὶ ἀποδεικνύει τὸ χρέος τῆς Ἑλλάδος πρὸς αὐτήν· καὶ τέτοιες ἀποδείξεις δὲν εἶναι οὔτε μία οὔτε δύο ἀλλὰ πλῆθος καὶ σὲ ὅλα τὰ Μοναστήρια, ποὺ παραμένουν ἀνεξόφλητες καὶ βροντοφωνάζουν τὴν ὀφειλὴν τὴν Πολιτείας στὴν Ἐκκλησία.

Μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1821 καὶ τὴν δημιουργία τοῦ Νεοελληνικοῦ Κράτους, τοῦτο, ἀντὶ νὰ ἀναγνωρίση τὴν προσφορὰ τῆς Ἐκκλησίας στὸν ἀγώνα τοῦ Ἔθνους γιὰ τὴν Ἐλευθερία τοῦ Ἔθνους, ἐστράφη μὲ ἀχαριστία ἐναντίον Της, μὲ πρώτη κίνησι τὴν ἀποκοπὴ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὴν φυσική Της ἀγκαλιά, τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο, καὶ τὴ δημιουργία ἑνὸς μορφώματος Ἐκκλησίας μὲ ἀρχηγὸ τὸν Βασιλέα καὶ διορισμένην ἀπὸ τὸ Κράτος ἑξαμελῆ Ἱερὰ Σύνοδο, καὶ δεύτερο βῆμα τὴ διάλυσι 416 ὀρθοδόξων Μοναστηριῶν καὶ τὴν ἁρπαγὴν τῆς κινητῆς καὶ ἀκίνητης περιουσίας τους, μὲ τὴν πρόφασιν ὅτι θὰ δημιουργήσει Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον γιὰ νὰ πληρώνεται ὁ Ἱερὸς Κλῆρος.
(Στὸ ἑπόμενο φύλλο τὸ τέλος)
Comments